Blockchain, một thuật ngữ quen thuộc nhưng vẫn gây nhiều tranh cãi trong cộng đồng công nghệ và tài chính, được xem như công nghệ đột phá của thế kỷ 21. Vậy blockchain là gì, cách hoạt động ra sao, và tại sao nó được coi là tương lai của lưu trữ và bảo mật dữ liệu? Hãy cùng HTH DIGI tìm hiểu chi tiết trong bài viết này.
Blockchain là gì?
Blockchain là một dạng cơ sở dữ liệu (CSDL) đặc biệt, được thiết kế để không ai có thể can thiệp hoặc chỉnh sửa. Điều này đồng nghĩa rằng, ngay cả chủ sở hữu, nhân viên kỹ thuật, hoặc hacker cũng không thể thay đổi dữ liệu trong hệ thống blockchain một cách trái phép.
Bối cảnh ra đời của Blockchain
Cách ngân hàng truyền thống hoạt động
Hệ thống ngân hàng hiện tại dựa vào một “sổ cái” trung tâm để lưu trữ các giao dịch. Khi bạn thực hiện một giao dịch, thông tin sẽ được ghi lại trong “sổ cái”, từ đó tính toán số dư tài khoản. Ví dụ:
- Bạn nạp vào tài khoản 10 triệu VND, “sổ cái” ghi lại: “Người A nạp 10 triệu vào tài khoản 123456”.
- Khi bạn chuyển khoản 1 triệu cho người B, “sổ cái” cập nhật: “Người A chuyển 1 triệu cho người B”.
Qua hai giao dịch này, ngân hàng sẽ biết được số dư tài khoản còn 9 triệu VND.
Vấn đề với hệ thống truyền thống
Hệ thống này khiến một số người nghi ngờ về tính bảo mật. Chẳng hạn, nhân viên ngân hàng hoặc hacker có thể chỉnh sửa “sổ cái” để thay đổi thông tin giao dịch, gây mất mát tài sản.
Sự ra đời của Blockchain
Để khắc phục vấn đề này, một cá nhân hoặc nhóm người mang tên Satoshi Nakamoto đã tạo ra công nghệ blockchain. Mục đích là tạo ra một hệ thống lưu trữ dữ liệu phi tập trung, minh bạch và không thể bị can thiệp.
Cách Blockchain hoạt động
Blockchain hoạt động như một “sổ cái” phân tán, nơi tất cả người tham gia đều có bản sao giống nhau. Hãy tưởng tượng:
- Có 4 người tham gia hệ thống: A, B, C, và D.
- Nếu xảy ra hai giao dịch:
- A chuyển cho B 15 BTC.
- C chuyển cho B 25 BTC.
Mỗi người đều phải ghi lại thông tin này vào một “tờ giấy” riêng. Sau đó, các “tờ giấy” được đối chiếu để đảm bảo dữ liệu trùng khớp. Nếu có một bản ghi khác biệt, chẳng hạn B ghi rằng A chuyển cho mình 55 BTC thay vì 15 BTC, thì hệ thống sẽ không chấp nhận bản ghi sai lệch này.
Các ứng dụng Blockchain được kỳ vọng nhưng bất khả thi
Mặc dù được ca ngợi là công nghệ của tương lai, Blockchain lại bộc lộ hàng loạt nhược điểm khiến các ứng dụng “tử tế” khó trở thành hiện thực:
1. Hệ thống giao dịch tiền tệ
- Blockchain không thể cạnh tranh với hệ thống ngân hàng truyền thống.
- Các đồng tiền mã hóa như Bitcoin không có tính “giữ giá”, khiến chúng không thể được sử dụng làm công cụ thanh toán hợp pháp.
Ví dụ: Nếu bạn bán một sản phẩm giá 4.000 USD và nhận thanh toán bằng 1 Bitcoin, nhưng ngày hôm sau Bitcoin giảm giá, bạn sẽ không đủ tiền để tái đầu tư.
3. Hợp đồng thông minh (Smart Contract)
- Dù được xem là đột phá, hợp đồng thông minh vẫn phụ thuộc vào sự chính xác của các điều khoản pháp lý do con người soạn thảo.
- Các tranh chấp về nội dung hoặc chất lượng thực hiện vẫn có thể xảy ra, và Blockchain không giải quyết được vấn đề này.
Các ứng dụng tử tế, lành mạnh ĐƯỢC KỲ VỌNG – nhưng lại BẤT KHẢ THI
- Ứng dụng tạo hệ thống giao dịch tiền tệ
Theo kỳ vọng của nhiều chuyên gia, blockchain sẽ được ứng dụng để tạo ra một sàn giao dịch tiền tệ tiên tiến và bảo mật. Hệ thống giao dịch này phục vụ các hoạt động như thanh toán, chuyển tiền… tương tự một ngân hàng.
Blockchain thực sự cũng có vài ưu điểm nhỏ để tạo ra một sàn giao dịch tiền tệ của riêng nó, như:
- Thanh toán tức thì
- Hoạt động online hoàn toàn
- Chuyển khoản không mất phí
Tuy nhiên, những ưu điểm này không vượt trội hơn so với các phương thức truyền thống. Lợi ích của nó không quá lớn để người ta thay thế hệ thống ngân hàng bằng Blockchain.
Trái lại, Blockchain lại sở hữu những khuyết điểm chết người khi được sử dụng làm một sàn giao dịch tiền tệ.
Một sàn giao dịch tiền tệ cần phải có tiền để có thể thực hiện các giao dịch. Nhưng sàn giao dịch Blockchain không sử dụng bất cứ đồng tiền nào được quản lý bởi chính phủ các quốc gia, mà lại sử dụng một đồng tiền riêng của nó. Trong đó, phổ biến nhất là đồng Bitcoin và Ethereum. Tuy nhiên, 2 đồng tiền này, cũng như các đồng khác được sinh ra bằng công nghệ Blockchain, không được coi là một loại tiền tệ hợp pháp, do không có tính “giữ giá”.
Ví dụ thế này:
Tôi là người bán hàng muốn bán một chiếc laptop với giá $4000. Tôi sẽ bán chiếc laptop đó cho bất kỳ ai trả đủ $4000 tiền mặt, sau đó tôi sẽ dùng số tiền đó để nhập thêm 1 chiếc laptop mới để tiếp tục kinh doanh. Tuy nhiên, nếu một ai đó muốn mua chiếc laptop của tôi với giá 1 đồng Bitcoin (giả sử 1 BTC = $4000 ở thời điểm đó), tôi sẽ không bán. Bởi vì Bitcoin không có tính “giữ giá”. Nếu tôi chấp nhận bán chiếc laptop với giá 1 BTC, nhưng ngày hôm sau đó 1 BTC không còn giá trị quy đổi $4000 nữa, tôi sẽ không thể nhập thêm hàng về để bán tiếp.
Việc không thể “giữ giá” khiến giá trị đồng Bitcoin và các đồng tiền công nghệ Blockchain khác cứ biến động liên tục, cản trở các giao dịch. Vì vậy, những đồng tiền đó không được coi là một loại tiền tệ hợp pháp. Và sàn giao dịch Blockchain không tồn tại một loại tiền tệ hợp pháp, nên không thể coi là một sàn giao dịch hợp pháp được. Không một ngân hàng lớn nào trên thế giới chấp nhận giao dịch bằng Bitcoin hay Ethereum cả.
Ngoài ra, tính chất của Blockchain là có thể hoạt động mà không dựa vào bất kỳ hệ thống bên thứ ba trung gian nào. Như tôi đã nói ở phần giao dịch bất hợp pháp nhờ tính ẩn danh của nó: không có bên thứ ba quản lý chưa hẳn là điều tốt.
Ví dụ: khi bạn vô tình mất hoặc bị kẻ gian đánh cắp thẻ ngân hàng, bạn hoàn toàn có thể gọi lên tổng đài để nhờ trợ giúp như khóa thẻ khẩn cấp, thay đổi mã PIN… Nếu không có bên thứ ba như ngân hàng can thiệp, có thể bạn đã mất tất cả.
Mặt khác, hiệu suất của blockchain là cực kỳ kém, do cách ghi chép, mã hóa dữ liệu quá phức tạp, tốn điện năng.
Hiện nay, VISA có hiệu suất là 56.000 giao dịch/giây, nhưng của hệ thống Bitcoin chỉ là 7 giao dịch/giây. Đây là 1 con số quá thấp, không thể đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng của hàng triệu người trên thế giới.
Tóm lại, từ những nhược điểm cực lớn này, Blockchain không thể được ứng dụng để trở thành một hình thức thanh toán, chuyển tiền hiệu quả.
- Hợp đồng thông minh
Hợp đồng thông minh là gì? Hợp đồng thông minh là một hợp đồng trước tiên được soạn bởi các luật sự và chuyên gia pháp lý, sau đó chuyển qua cho các lập trình viên soạn lại theo ngôn ngữ và phương thức lập trình. Một khi các bên hoàn tất các điều khoản được ghi, tiền hoặc các quy trước trong hợp đồng sẽ được thực hiện, chuyển giao. Hợp đồng thông minh được cho là có tính chính xác cao, tiết kiệm thời gian và hạn chế tối đa các vấn đề tranh cãi pháp lý.
Tuy nhiên, ứng dụng này không có gì quá đột phá. Thực chất đã tồn tại một ứng dụng tương tự, đó chính là Amazon Contract, nhưng công nghệ này không liên quan gì đến Blockchain cả.
Chưa kể, một trong số những ưu điểm của hợp đồng thông minh – không tranh cãi pháp lý – là điều hoàn toàn bất khả thi.
Về cơ bản, nội dung hợp đồng thông minh vẫn do các chuyên gia pháp lý soạn thảo, các lập trình viên chỉ có nhiệm vụ chuyển đổi sang ngôn ngữ lập trình mà thôi. Nếu các hợp đồng thông thường có thể xảy ra các tranh cãi pháp lý, thì hợp đồng thông minh cũng như vậy mà thôi.
Ví dụ: trong hợp đồng ghi rõ bên A phải giao cho bên B 1 tấn thép xây dựng. Tuy nhiên, khi thép được giao, bên B lại không đồng ý trả tiền vì “thép không đạt chất lượng”. Và dĩ nhiên để phân định đúng sai chỉ có toà án mới giải quyết được.
Nói tóm lại, sử dụng Blockchain để làm hợp đồng thông minh cũng không đem lại hiệu quả quá lớn.
- Làm phần mềm quản lý “toàn vẹn dữ liệu”
Ứng dụng ưu việt nhất của Blockchain vẫn thường được nhắc tới chính là tạo ra những phần mềm quản lý tài chính, bệnh án, hồ sơ công dân… vô cùng hiệu quả và bảo mật. Trên thực tế, đã có rất nhiều hệ thống quản lý hồ sơ hiệu quả mà không cần đến công nghệ Blockchain.
Ví dụ: nếu ở Mỹ, mỗi người sẽ đều được cấp cho 1 mã số Social ID. Khi tra cứu trên máy tính, cơ quan chính phủ có thể biết được tất cả thông tin cần thiết về một ai đó, như tên trường tiểu học, tiền án tiền sự phạm tội, học phí Đại học còn nợ hoặc người đó đã nhổ răng bao nhiêu lần, .v.v….
Áp dụng công nghệ Blockchain chẳng giúp cải thiện các phần mềm quản lý đó hơn được bao nhiêu. Còn riêng về khoản “toàn vẹn dữ liệu”, đó hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng bảo mật của các cơ quan chính phủ. Thực tế thì rất hiếm khi xảy ra các vụ đột nhập đánh cắp dữ liệu người dùng từ phần mềm quản lý hồ sơ trong các cơ quan chính phủ. Nó chỉ thường xuyên xảy ra trên phim ảnh và bằng bàn tay của những hacker thiên tài mà thôi.
Công nghệ blockchain đang làm tiêu tốn điện năng toàn cầu
Như đã nói, chi phí điện năng bỏ ra để “đào Bitcoin” là vào khoảng $4500/BTC/người. Với số tiền điện lớn đến như vậy, chúng ta có thể mường tược được mức độ hao tổn điện năng để đào được 1 Bitcoin là lớn đến mức nào. Theo nghiên cứu, đào một lượng Bitcoin có giá bằng $1, tiêu tốn điện năng gấp 3 lần việc đào được lượng vàng trị giá $1.
Blockchain đang làm tiêu tốn điện năng toàn cầu.
Nhân con số đó với hàng triệu đồng Bitcoin đang tồn tại, chúng ta sẽ ra một con số điện năng lớn khủng khiếp. Đan Mạch, đất nước đầu tiên ở châu Âu không dùng tiền mặt
Kết luận
Blockchain, về bản chất, là một công nghệ lưu trữ dữ liệu đơn thuần. Tuy nhiên, nó bị khai thác và thổi phồng quá mức, dẫn đến việc trở thành công cụ phục vụ cho các hoạt động không lành mạnh. Những ứng dụng “tử tế” của Blockchain được kỳ vọng, nhưng các nhược điểm về hiệu suất, tính hợp pháp, và quản lý lại khiến chúng khó trở thành hiện thực.
Công nghệ Blockchain có thể không hoàn toàn xấu, nhưng để khẳng định nó là một bước đột phá thì cần có thêm nhiều cải tiến thực sự ý nghĩa. Hãy luôn tỉnh táo khi cân nhắc tham gia vào bất kỳ ứng dụng nào liên quan đến Blockchain!
Bài viết được thực hiện bởi HTH Digi.
