Văn hoá doanh nghiệp là gì? Cách xây dựng văn hoá doanh nghiệp hiệu quả

Trang chủ » Kiến thức kinh doanh » Văn hoá doanh nghiệp là gì? Cách xây dựng văn hoá doanh nghiệp hiệu quả

Văn hoá doanh nghiệp là một trong những yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì khả năng tồn tại và phát triển bền vững. Khi một doanh nghiệp không vận hành theo một hệ giá trị chung, mỗi người làm việc theo một cách khác nhau, quyết định thiếu nhất quán và xung đột dễ nảy sinh. Ngược lại, khi mọi người chia sẻ cùng một cách hiểu về mục tiêu và cách làm việc, tổ chức vận hành trơn tru hơn, phối hợp tốt hơn và thích ứng nhanh hơn với thay đổi.

Bài viết này giải thích văn hoá doanh nghiệp là gì, gồm những yếu tố cấu thành nào, vai trò của nó đối với doanh nghiệp ra sao và cách xây dựng văn hoá doanh nghiệp từng bước một cách thực tế. Nội dung phù hợp với cả doanh nghiệp vừa và nhỏ đang hình thành nề nếp lẫn doanh nghiệp đang tăng trưởng và cần chuẩn hoá cách làm việc chung.

Văn hoá doanh nghiệp

Văn hoá doanh nghiệp là gì?

Văn hoá doanh nghiệp là tổng hợp của các giá trị, nguyên tắc, niềm tin, thái độ và quy tắc ứng xử mà tổ chức xác định để hướng dẫn nhân viên trong cách họ làm việc. Văn hoá này định hình cách nhận thức, hành động và phong cách làm việc của mọi người trong tổ chức. Nó có thể bao gồm các yếu tố như sự trung thành, sáng tạo, tôn trọng, đoàn kết và cam kết đối với mục tiêu chung của doanh nghiệp.

Theo nhà nghiên cứu Edgar Henry Schein, người có nhiều đóng góp về phát triển tổ chức và văn hoá doanh nghiệp, văn hoá của một tổ chức có thể được nhìn ở ba cấp độ. Cấp 1 là cấu trúc vật lý của tổ chức, gồm những yếu tố hữu hình mà người làm việc trong tổ chức có thể nhìn thấy và trải nghiệm, ví dụ như cách tổ chức các bộ phận, tài liệu chính sách, bố trí không gian làm việc, logo, khẩu hiệu, thiết kế và trang phục nhân viên. Tuy nhiên, những yếu tố hữu hình này thường không phản ánh hoàn toàn giá trị cốt lõi của văn hoá doanh nghiệp. Cấp 2 là giá trị được tuyên bố và chấp nhận, gồm những giá trị mà tổ chức tự quảng bá và công nhận, mà người ta có thể nhìn thấy thông qua tài liệu, cách diễn đạt và hành động của nhân viên, ví dụ như tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi, chiến lược và mục tiêu. Cấp 3 là các niềm tin chung, tức những quan niệm sâu sắc và khó nhận biết vì nằm sâu bên trong tổ chức, ảnh hưởng đến tư duy, hành vi và thói quen hằng ngày. Các niềm tin này bao gồm văn hoá dân tộc, văn hoá kinh doanh và văn hoá doanh nghiệp cụ thể. Khi mọi người chia sẻ và tuân theo văn hoá chung, họ thường khó chấp nhận những hành vi không phù hợp với niềm tin đó.

Văn hoá doanh nghiệp không hình thành trong một ngày. Nó được tạo nên từ cách người sáng lập và ban lãnh đạo ra quyết định, từ những thói quen lặp lại hằng ngày và từ cách tổ chức đối xử với nhân viên và khách hàng qua thời gian. Hiểu và điều chỉnh các cấp độ trên trong quá trình xây dựng văn hoá doanh nghiệp giúp tổ chức tạo ra một môi trường làm việc tích cực, thúc đẩy đổi mới, sáng tạo và thành công bền vững. Nói cách khác, văn hoá không chỉ là khẩu hiệu treo trên tường mà là thứ thể hiện trong từng cuộc họp, từng quyết định và từng cách ứng xử hằng ngày.

Các yếu tố cấu thành văn hoá doanh nghiệp

Để xây dựng văn hoá một cách có chủ đích, doanh nghiệp cần nhìn rõ những yếu tố tạo nên nó. Các yếu tố dưới đây gắn kết với nhau và cùng định hình cách tổ chức vận hành.

Giá trị cốt lõi, sứ mệnh và tầm nhìn. Đây là nền tảng của văn hoá doanh nghiệp. Sứ mệnh trả lời câu hỏi doanh nghiệp tồn tại để làm gì, tầm nhìn cho thấy doanh nghiệp muốn đi đến đâu, còn giá trị cốt lõi là những nguyên tắc không thay đổi khi ra quyết định. Khi ba yếu tố này rõ ràng, nhân viên dễ hiểu vì sao mình làm việc và nên ưu tiên điều gì khi có xung đột giữa các lựa chọn.

Con người và cách ứng xử. Con người đóng vai trò quan trọng trong văn hoá doanh nghiệp. Bằng việc hiểu rõ về các yếu tố cấu thành văn hoá và đặc điểm riêng của đội ngũ, doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lược phát triển phù hợp tại mọi giai đoạn. Tuyển dụng đúng người cũng quan trọng không kém: một người giỏi chuyên môn nhưng không phù hợp với giá trị chung sẽ khó gắn bó lâu dài. Với các vị trí chuyên môn, việc hiểu rõ nghề SEO là gì chẳng hạn sẽ giúp doanh nghiệp mô tả đúng công việc, đặt đúng kỳ vọng và tuyển được người phù hợp với cách làm việc của đội ngũ.

Quy tắc ứng xử và thói quen làm việc. Văn hoá thể hiện qua cách mọi người giao tiếp, họp hành, phản hồi, ghi nhận và xử lý sai lầm. Một tổ chức khuyến khích trao đổi thẳng thắn sẽ khác với một tổ chức mà nhân viên ngại nói ra vấn đề. Thói quen khen thưởng kịp thời, phản hồi mang tính xây dựng và xử lý vi phạm công bằng đều góp phần củng cố hoặc phá vỡ văn hoá, tuỳ theo cách thực hiện.

Môi trường và cấu trúc vật lý. Không gian làm việc, công cụ, chính sách và các nghi thức chung như sinh hoạt tập thể hay hoạt động teambuilding cũng là một phần của văn hoá. Chúng không quyết định toàn bộ văn hoá, nhưng tạo điều kiện để các giá trị được sống hằng ngày thay vì chỉ nằm trên giấy.

Văn hoá trong doanh nghiệp có vai trò gì?

Thu hút ứng viên cho tuyển dụng. Một văn hoá tích cực và hấp dẫn có thể thu hút những ứng viên phù hợp, bởi người đi làm ngày nay không chỉ quan tâm đến thu nhập mà còn quan tâm đến môi trường, cách lãnh đạo đối xử với nhân viên và cơ hội được tôn trọng. Doanh nghiệp có văn hoá rõ ràng cũng dễ truyền đạt điều đó ngay từ quá trình tuyển dụng, giúp ứng viên tự đánh giá mức độ phù hợp trước khi gia nhập.

Xây dựng lòng trung thành của nhân viên. Văn hoá mà nhân viên yêu thích và tôn trọng sẽ khiến họ muốn gắn bó lâu dài. Khi nhân viên cảm thấy mình thuộc về một tập thể có giá trị chung, họ sẵn sàng nỗ lực hơn và ít nghĩ đến việc rời đi khi gặp khó khăn ngắn hạn. Ngược lại, một môi trường mà nhân viên không tin tưởng vào giá trị chung sẽ khó giữ chân người giỏi, dù chế độ đãi ngộ không thấp.

Hạn chế xung đột. Văn hoá doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến cách nhân viên tương tác và giải quyết bất đồng. Khi mọi người cùng chia sẻ chuẩn mực ứng xử, các mâu thuẫn được đưa ra và xử lý theo cách đã thống nhất thay vì trở thành xung đột cá nhân. Điều này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và có nhiều người mới với thói quen làm việc khác nhau.

Đẩy mạnh hiệu suất làm việc. Văn hoá doanh nghiệp tạo ra môi trường mà mọi người cùng hướng đến mục tiêu chung, phối hợp nhịp nhàng và chủ động hỗ trợ nhau. Khi nhân viên hiểu rõ mình cần làm gì và vì sao việc đó quan trọng, họ ít tốn thời gian cho những tranh cãi không cần thiết và tập trung hơn vào kết quả công việc.

Cách xây dựng văn hoá doanh nghiệp

Xây dựng văn hoá là một quá trình có trình tự. Sáu bước dưới đây giúp doanh nghiệp đi từ đánh giá thực trạng đến duy trì và cải tiến văn hoá theo thời gian.

Bước 1: Đánh giá văn hoá của doanh nghiệp hiện tại

Để có góc nhìn tổng quan về văn hoá hiện tại, doanh nghiệp cần lấy ý kiến khảo sát của nhân viên và quan sát cách làm việc thực tế, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận của ban lãnh đạo. Một số dấu hiệu cho thấy văn hoá đang có vấn đề gồm: tuyển dụng liên tục nhưng không giữ được người; thường xuyên xuất hiện thói quen xấu của nhân viên, ví dụ như đi trễ lặp lại; giao tiếp trong nội bộ kém, môi trường làm việc yên lặng, ít trao đổi và tương tác; quản lý và nhân viên tách biệt, không có tương tác thường xuyên giữa lãnh đạo và đội ngũ; có quá nhiều cuộc họp và áp dụng phương pháp xử lý vi phạm, sai lầm của nhân viên nhưng lại quá ít ghi nhận; nhân viên im lặng khi sếp đi qua hoặc lảng tránh gặp mặt sếp. Nhận diện đúng thực trạng là điều kiện để các bước tiếp theo đi đúng hướng.

Bước 2: Xác định mong muốn về văn hoá doanh nghiệp

Khi xây dựng văn hoá doanh nghiệp, chúng ta nên dựa vào các biểu hiện chưa tốt của doanh nghiệp và định hướng phát triển trong thời gian tới để xác định văn hoá mong muốn. Một ví dụ cụ thể từ Harvard Business Review, dựa vào các phong cách văn hoá được khảo sát, cho thấy các nhóm văn hoá được nhắc đến gồm: quan tâm (caring-culture) 63%, mục tiêu (purpose-culture) 9%, học tập (learning-culture) 7%, tận hưởng (enjoyment-culture) 2%, kết quả (results-culture) 89%, chuyên chế (authority-culture) 4% và trật tự (order-culture) 15%. Các tỉ lệ này phản ánh mức độ xuất hiện của từng phong cách trong khảo sát được trích dẫn, và một tổ chức có thể mang nhiều phong cách cùng lúc. Doanh nghiệp không cần sao chép một mô hình có sẵn, mà nên chọn những nét văn hoá phù hợp với ngành nghề, quy mô và con người của mình.

Bước 3: Xác định yếu tố làm nên văn hoá doanh nghiệp

Để xác định yếu tố tạo nên văn hoá doanh nghiệp, bạn cần đặt ra và trả lời những câu hỏi sau: Sứ mệnh, tầm nhìn và mục tiêu dài hạn của công ty là gì? Bạn muốn công ty của mình được nhận biết như thế nào? Mục tiêu kinh doanh của công ty có phản ánh giá trị cá nhân của từng nhân viên không? Mục tiêu văn hoá mà công ty hướng đến là gì? Trả lời trung thực những câu hỏi này giúp doanh nghiệp tránh xây dựng văn hoá theo cảm tính hoặc theo phong trào, đồng thời tạo cơ sở để truyền đạt văn hoá một cách nhất quán.

Bước 4: Lên kế hoạch cải thiện nền văn hoá doanh nghiệp

Để cải thiện, doanh nghiệp cần thu hẹp khoảng cách văn hoá giữa thực trạng và mong muốn. Khoảng cách được đánh giá dựa trên các khía cạnh như phong cách làm việc, cách ra quyết định, cách giao tiếp và cách đối xử trong tổ chức. Sau khi lập kế hoạch, doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều hình thức khác nhau để lan toả văn hoá, từ tài liệu hướng dẫn, buổi chia sẻ nội bộ đến việc lồng ghép giá trị vào quy trình làm việc. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chắc chắn rằng nhân viên hiểu và áp dụng văn hoá mà công ty đã lên kế hoạch, chứ không chỉ biết đến nó qua một buổi công bố. Kế hoạch tốt là kế hoạch có người phụ trách, có mốc thời gian và có cách đo lường rõ ràng.

Bước 5: Áp dụng văn hoá vào trong doanh nghiệp

Ở bước này, doanh nghiệp cần thành lập đơn vị phụ trách văn hoá doanh nghiệp, với ban lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo, đồng thời công bố và truyền đạt văn hoá đến toàn thể nhân viên. Sau đó, doanh nghiệp cần ổn định và phát triển văn hoá bằng các hoạt động thực tiễn, đồng thời tích hợp các giá trị vào hoạt động hằng ngày: triển khai hoạt động công ty như sinh hoạt và teambuilding để tăng gắn kết nhân viên, thiết lập hệ thống khen thưởng và tuyển dụng đúng người. Việc lồng ghép văn hoá vào các chương trình đào tạo nội bộ, trong đó có đào tạo SEO, cũng giúp nhân viên mới nhanh chóng hiểu cách tổ chức làm việc thay vì phải tự tìm hiểu một cách rời rạc.

Bước 6: Đánh giá hiệu quả triển khai văn hoá doanh nghiệp

Phương pháp phổ biến nhất là doanh nghiệp thực hiện khảo sát định kỳ, tạo điều kiện để nhân viên nêu ý kiến một cách thẳng thắn. Ngoài khảo sát, doanh nghiệp có thể đo lường thông qua 3 chỉ số sau: Employee Turnover Rate (ETR), tức tỷ lệ nghỉ việc của nhân viên; Employee Net Promoter Score (eNPS), đo lường mức độ gắn kết và sự sẵn sàng giới thiệu doanh nghiệp của nhân viên; và Employee Satisfaction Index (ESI), đánh giá mức độ hài lòng của nhân viên. Kết quả đo lường không dùng để kết luận vội vàng mà để điều chỉnh: nếu một giá trị được tuyên bố nhưng không được thực hành, đó là tín hiệu cần xem lại cách triển khai chứ không phải đổi khẩu hiệu.

Câu hỏi thường gặp

Văn hoá doanh nghiệp có phải chỉ là khẩu hiệu và hoạt động phong trào?

Không. Khẩu hiệu, logo hay một vài hoạt động phong trào chỉ là phần bề mặt. Văn hoá thật sự thể hiện qua cách lãnh đạo ra quyết định, cách nhân viên ứng xử với nhau và với khách hàng, và cách tổ chức xử lý khi có vấn đề. Nếu khẩu hiệu nói một đằng mà hành động hằng ngày đi một nẻo, nhân viên sẽ tin vào hành động chứ không tin vào khẩu hiệu.

Doanh nghiệp nhỏ có cần xây dựng văn hoá không?

Có, và doanh nghiệp nhỏ thậm chí còn có lợi thế vì văn hoá hình thành sớm sẽ dễ duy trì khi quy mô tăng lên. Doanh nghiệp nhỏ không cần một hệ thống văn hoá cầu kỳ; chỉ cần xác định rõ vài giá trị cốt lõi, lãnh đạo làm gương và duy trì nhất quán trong tuyển dụng, giao tiếp và khen thưởng. Khi doanh nghiệp lớn dần, những giá trị này trở thành nền nếp sẵn có thay vì phải xây lại từ đầu.

Mất bao lâu để xây dựng văn hoá doanh nghiệp?

Không có một mốc thời gian cố định cho mọi doanh nghiệp, vì văn hoá là quá trình liên tục chứ không phải một dự án có ngày kết thúc. Doanh nghiệp có thể thấy những thay đổi đầu tiên sau vài tháng triển khai nhất quán, nhưng để văn hoá thực sự thấm vào cách làm việc hằng ngày thường cần nhiều chu kỳ đánh giá và điều chỉnh. Điều quan trọng là duy trì sự kiên trì và đo lường định kỳ, thay vì kỳ vọng thay đổi chỉ sau một buổi phát động.

Tóm lại, văn hoá doanh nghiệp là nền tảng gắn kết đội ngũ và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Khi doanh nghiệp hiểu rõ mình là ai, muốn đi đến đâu và làm việc với nhau theo những giá trị nào, mọi quyết định và hoạt động hằng ngày đều trở nên nhất quán hơn. Nếu bạn cần tư vấn về xây dựng đội ngũ và phát triển doanh nghiệp một cách bài bản, HTH DIGI sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong từng bước triển khai.

Zalo: 0945297311, Email: hthdigi@gmail.com